AIS-ontvanger of transponder: wat is het verschil

Een AIS-ontvanger laat jou andere schepen zien. Een AIS-transponder laat andere schepen jou zien. Dat is het hele verschil, en het bepaalt meteen welke van de twee bij jouw boot past.

De korte versie

AIS staat voor Automatic Identification System. Schepen zenden via de marifoonband hun identiteit, positie, koers en snelheid uit, zodat ze elkaar ook zien als het zicht slecht is. Het verschil tussen een ontvanger en een transponder zit in de richting van dat signaal.

• Een ontvanger luistert alleen mee. Je ziet anderen op je plotter, maar zij zien jou niet.
• Een transponder ontvangt en zendt. Je ziet anderen, en zij zien jou.

De omgekeerde vraag helpt bij het kiezen. Het gaat niet om wat jij ziet, maar om of dat vrachtschip in de mist weet dat jij er bent. Wil je dat het antwoord ja is, dan heb je een transponder nodig.

Hoe werkt AIS aan boord

AIS gebruikt twee vaste kanalen boven in de maritieme VHF-band, rond 162 MHz. Elk apparaat verdeelt zijn berichten automatisch over de tijd, zodat schepen in de buurt elkaar niet overstemmen. Je positie komt van een ingebouwde of aangesloten gps-antenne, de rest van de gegevens hoort vast bij je schip.

De informatie die een transponder uitzendt valt in twee soorten:

• Vaste gegevens, zoals je MMSI-nummer, scheepsnaam, roepnaam, scheepstype en afmetingen. Die stel je een keer in.
• Bewegende gegevens, zoals je positie, snelheid en koers over de grond. Die veranderen continu en worden vaker herhaald.

Hoe vaak een schip zendt, hangt af van de klasse en de snelheid. Een varend beroepsschip zendt elke paar seconden, een gewone recreatie-transponder ongeveer elke halve minuut. Voor een ontvanger maakt dat niets uit, want die luistert alleen.

Class A, Class B en Class B+

Class A is bedoeld voor de beroepsvaart en is voor veel van die schepen verplicht. Die apparaten zenden met het hoogste vermogen en krijgen voorrang in het systeem, zodat hun bericht altijd doorkomt. Class B is de klasse voor de recreatievaart: compacter, goedkoper en met minder zendvermogen.

Binnen Class B bestaan twee varianten. De klassieke Class B wacht op een vrij moment om te zenden. De nieuwere variant, vaak Class B+ genoemd, krijgt een eigen tijdslot en zendt met meer vermogen, waardoor je op druk water sneller en verder wordt opgepikt. Welke je nodig hebt, hangt af van je vaargebied. Dat verschil werken we uit in de keuzegids over zendvermogen.

Wat je nodig hebt om zelf te zenden

Een ontvanger sluit je aan en dan ben je klaar. Een transponder vraagt meer voordat hij mag uitzenden:

• Een geldig MMSI-nummer, dat je eenmalig programmeert. Op veel toestellen kan dat maar een keer, dus een typefout is lastig te herstellen.
• Een gps-fix via een interne of losse antenne. Zonder positie zendt een transponder niets zinnigs uit.
• Een VHF-antenne. Je plaatst een tweede antenne of je deelt je bestaande marifoonantenne met een splitter.
• Een verbinding naar je plotter of app, meestal via NMEA 2000 of NMEA 0183.

Wat betekent dat in de praktijk

Vaar je vooral op ruim, druk water met beroepsvaart, dan is zichtbaar zijn het halve werk. Een transponder is dan de veiligste keuze. Vaar je rustig binnenwater en wil je vooral zelf overzicht houden, dan kan een ontvanger genoeg zijn. Bedenk wel dat een ontvanger een eenrichtingsoplossing blijft: hij maakt je nooit zichtbaar.

Welke past bij welk vaarprofiel

De keuze valt bijna altijd op zijn plek zodra je weet waar en wanneer je vaart. Vier veelvoorkomende profielen:

• Rustig binnenwater, overdag. Een ontvanger is vaak genoeg. Je houdt overzicht over de beroepsvaart in het kanaal of op het meer, en op klein water zie je andere boten meestal ook gewoon.
• Ruim water, kust en zeegaten. Hier wil je gezien worden door schepen die van ver komen en niet snel uitwijken. Een transponder is dan de veilige keuze, bij druk verkeer bij voorkeur een Class B+.
• Nacht, mist en slecht zicht. Juist als je zelf slecht ziet, telt het dubbel dat een ander jou ziet. Kies een transponder en zet hem ook echt aan zodra het zicht terugloopt.
• Wedstrijd en toertochten in een veld. Veel boten dicht bij elkaar vragen om snelle updates. Een Class B+ met een eigen tijdslot komt beter door dan een gewone Class B.

De misvattingen die je vaak hoort

"Met AIS zien alle schepen mij." Alleen als je een transponder hebt en die daadwerkelijk uitzendt. Een ontvanger maakt je niet zichtbaar, en ook niet elk schip in de buurt gebruikt AIS.

"AIS vervangt de marifoon." Nee. AIS toont wie er vaart, maar afspraken maak je nog steeds via de marifoon. De twee vullen elkaar aan.

"AIS vervangt uitkijken." Nee. Kleine boten, drijfhout en zwemmers staan nergens op je scherm. AIS is een hulpmiddel naast goed uitkijken, niet in plaats daarvan.

"Een ontvanger heeft ook een MMSI nodig." Nee. Alleen apparaten die uitzenden gebruiken een MMSI. Een ontvanger luistert en heeft dus niets nodig om zichzelf te identificeren.

Wat je hiermee kunt

Bepaal eerst je doel. Wil je gezien worden, kies dan een transponder en regel een MMSI-nummer voordat je hem in gebruik neemt. Wil je alleen meekijken, dan volstaat een ontvanger en ben je sneller klaar.

Kijk daarna naar de antenne en de aansluiting op je plotter of telefoon, want daar valt of staat het bereik mee. Twijfel je tussen Class B en de krachtiger Class B+, lees dan verder in de keuzegids over zendvermogen.

Veelgestelde vragen